Ngày nay, một người có điện thoại, tài khoản mạng xã hội và khả năng thu hút người xem có thể làm được một việc mà trước đây chỉ những cơ quan truyền thông lớn mới có khả năng thực hiện: đưa một câu chuyện đến hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người gần như ngay lập tức.
Nhưng livestream còn mạnh hơn truyền hình hay một bài viết thông thường ở một điểm quan trọng: người xem không chỉ tiếp nhận thông tin. Họ có thể phản ứng ngay lập tức, bình luận, chia sẻ, tham gia, kéo thêm người khác vào và thậm chí hành động ngoài đời thực.
Đó là lý do livestream ngày càng trở thành một dạng quyền lực xã hội đáng chú ý.
Từ những cuộc tranh cãi giữa các cá nhân trên TikTok, YouTube cho đến những cuộc biểu tình quy mô lớn ở Nepal hay Iran, có thể nhìn thấy cùng một cơ chế:
Một người phát thông tin → đám đông nhìn thấy → đám đông phản ứng → phản ứng của đám đông lại trở thành nội dung → nội dung tiếp tục thu hút đám đông.
Khi vòng lặp này đủ lớn, livestream không còn đơn thuần là một phương tiện truyền thông. Nó trở thành một hệ thống khuếch đại xã hội.
Mục lục
1. Livestream khác gì một bài viết hay một bản tin?
Một bài báo truyền thống thường có một quy trình tương đối rõ:
Thông tin → biên tập → kiểm tra → xuất bản → độc giả tiếp nhận.
Một video được quay trước cũng có thể được chỉnh sửa, kiểm tra và cân nhắc trước khi đăng.
Livestream thì khác.
Người phát sóng nói ngay lập tức.
Người xem phản ứng ngay lập tức.
Người phát sóng nhìn thấy phản ứng của người xem và tiếp tục điều chỉnh nội dung.
Vì vậy hình thành một vòng lặp:
Người phát → người xem → bình luận → người phát → người xem mới → chia sẻ → thêm người xem.
Đây là điều truyền hình truyền thống khó tạo ra với tốc độ tương tự.
Livestream biến khán giả từ người tiếp nhận thành một phần của sự kiện.
2. Sức mạnh lớn nhất của livestream không nằm ở thông tin mà ở “tốc độ tạo đám đông”
Hãy tưởng tượng một người viết một bài cáo buộc một cá nhân nào đó.
Bài viết có thể được vài trăm người đọc.
Nhưng nếu người đó livestream và có 100.000 người theo dõi, câu chuyện lập tức có quy mô hoàn toàn khác.
Quan trọng hơn, 100.000 người này không tồn tại như 100.000 cá nhân riêng biệt.
Họ nhìn thấy:
- số người đang xem;
- hàng nghìn bình luận;
- hàng nghìn lượt chia sẻ;
- những người khác đang tranh luận;
- các video phản ứng;
- những livestream tiếp theo.
Từ đó xuất hiện một hiện tượng tâm lý rất mạnh:
“Nếu nhiều người đang nói về nó, chắc nó phải quan trọng.”
Nhưng:
Một vấn đề được rất nhiều người quan tâm không đồng nghĩa với việc mọi thông tin về vấn đề đó đều đúng.
Đây là một trong những điểm nguy hiểm nhất của tâm lý đám đông trên mạng.
3. “Bằng chứng xã hội” có thể khiến con người tin vào một kết luận chưa được chứng minh
Con người thường sử dụng hành vi của người khác như một tín hiệu để đánh giá tình huống.
Nếu một người đứng một mình giữa đường và nhìn lên trời, chúng ta có thể không quan tâm.
Nhưng nếu 10.000 người cùng nhìn lên trời, chúng ta sẽ lập tức nhìn theo.
Mạng xã hội tạo ra điều tương tự.
Một livestream có:
50.000 người xem
10.000 bình luận
5.000 lượt chia sẻ
có thể tạo cho người xem cảm giác:
“Có rất nhiều người đang tin vào chuyện này.”
Nhưng đó chỉ là bằng chứng về mức độ lan truyền, không phải bằng chứng về tính xác thực.
Đây là một sai lầm nhận thức rất phổ biến:
“Nhiều người tin” → “Có lẽ đúng.”
Trong khi về mặt logic:
Nhiều người tin → chỉ chứng minh rằng nhiều người tin.
4. Nguyễn Phương Hằng: một ví dụ đặc biệt về sức mạnh của livestream
Vụ Nguyễn Phương Hằng là một trường hợp đáng chú ý để nghiên cứu về hiện tượng này tại Việt Nam.
Theo thông tin từ cơ quan điều tra được Báo Công an Nhân dân đăng tải, từ năm 2021 bà Nguyễn Phương Hằng sử dụng nhiều tài khoản mạng xã hội để tổ chức các buổi livestream. Các buổi phát trực tiếp thu hút lượng lớn người xem, bình luận và chia sẻ; có video được xác định đạt tới khoảng 926.000 lượt xem, 41.000 lượt thích và 32.000 lượt bình luận.
Điều đáng nghiên cứu ở đây không chỉ là nội dung của những phát ngôn đó, mà là cơ chế xã hội mà livestream tạo ra.
Một cáo buộc được nói trong một cuộc trò chuyện riêng có thể chỉ ảnh hưởng đến một vài người.
Nhưng một cáo buộc được phát trực tiếp trước hàng trăm nghìn người có thể tạo ra:
Cáo buộc → khán giả → bình luận → chia sẻ → video cắt lại → cộng đồng ủng hộ/phản đối → livestream tiếp theo → tiếp tục khuếch đại.
Đây là một vòng lặp tự tăng trưởng.
Cơ quan điều tra sau đó cho rằng những livestream của bà Hằng có nhiều nội dung chưa được kiểm chứng và ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của nhiều cá nhân; vụ án được xử lý theo Điều 331 Bộ luật Hình sự.
Điểm cần nhấn mạnh ở đây là:
Livestream không phải là một quy trình tố tụng.
Một người có quyền phản ánh, tố giác hoặc đưa ra quan điểm của mình theo phạm vi pháp luật cho phép.
Nhưng việc một người công khai cáo buộc một cá nhân không đồng nghĩa với việc cá nhân đó đã được cơ quan điều tra xác định có tội.
Đó là hai hệ thống hoàn toàn khác nhau:
Hệ thống truyền thông:
Người nói → người nghe → dư luận.
Hệ thống pháp lý:
Tố giác → tiếp nhận → xác minh → điều tra → truy tố → xét xử → phán quyết.
Nếu hai hệ thống này bị trộn lẫn, xã hội có thể xuất hiện một hiện tượng nguy hiểm:
Dư luận kết luận trước khi pháp luật kết luận.
5. Đây chính là lúc “tâm lý đám đông” trở nên nguy hiểm
Giả sử một người bị cáo buộc có hành vi sai trái.
Ban đầu chỉ có một người nói.
Sau đó 10 người chia sẻ.
Rồi 1.000 người bình luận.
Sau đó xuất hiện hàng trăm video phân tích.
Một số người bắt đầu công kích người bị cáo buộc.
Những người khác nhìn thấy hàng nghìn bình luận và kết luận:
“Chắc chắn người kia có vấn đề.”
Nhưng phần lớn những người tham gia vào quá trình này không trực tiếp kiểm tra chứng cứ.
Họ chỉ tiếp nhận thông tin từ những người khác.
Cuối cùng có thể xuất hiện một hiện tượng:
Niềm tin của đám đông trở thành “bằng chứng” cho chính nó.
A nói vì B nói.
B nói vì C nói.
C nói vì đã xem livestream của A.
Một vòng tròn thông tin được hình thành.
6. Thuật toán mạng xã hội làm vòng lặp này mạnh hơn
Livestream không tồn tại một mình.
Nó nằm trong hệ thống đề xuất của TikTok, YouTube, Facebook và các nền tảng khác.
Nếu một nội dung tạo ra:
- nhiều bình luận;
- nhiều lượt xem;
- nhiều tranh luận;
- nhiều thời gian xem;
- nhiều chia sẻ;
thì nó có khả năng tiếp tục được phân phối đến nhiều người hơn.
Điều này tạo ra một nghịch lý:
Nội dung càng gây tranh cãi → càng nhiều tương tác → càng được nhìn thấy → càng gây tranh cãi.
Những nội dung bình tĩnh như:
“Chúng ta chưa đủ dữ liệu để kết luận.”
thường khó tạo ra hàng trăm nghìn bình luận.
Trong khi:
“Tôi sẽ nói cho mọi người biết sự thật!”
lại dễ tạo ra cảm xúc mạnh.
Vì vậy nền kinh tế chú ý có thể vô tình thưởng cho sự cực đoan, xung đột và cảm xúc.
7. Từ tranh cãi cá nhân đến sự kiện ngoài đời
Điều đáng chú ý là livestream không dừng lại trên màn hình.
Trong một số trường hợp, khán giả có thể:
- tìm đến địa điểm;
- tập trung thành nhóm;
- gọi điện cho những người liên quan;
- tạo áp lực dư luận;
- quay video;
- tổ chức phản ứng;
- hoặc tiếp tục livestream từ hiện trường.
Khi đó:
mạng xã hội → đời thực → mạng xã hội
tạo thành một vòng lặp mới.
Đây cũng là điều có thể quan sát trong những vụ việc gần đây liên quan đến các TikToker và livestreamer tại Việt Nam: một cuộc tranh cãi trên mạng có thể chuyển thành sự việc xảy ra trực tiếp tại doanh nghiệp hoặc địa điểm ngoài đời.
Khi đó, livestream không còn chỉ là “nói chuyện trên mạng”.
Nó đã trở thành công cụ huy động hành vi của con người trong thế giới thực.
8. Nepal cho thấy sức mạnh này ở quy mô xã hội
Tháng 9/2025, Nepal chứng kiến các cuộc biểu tình lớn liên quan đến chính sách quản lý mạng xã hội của chính phủ.
Associated Press đưa tin chính sách hạn chế/đăng ký các nền tảng mạng xã hội đã châm ngòi cho làn sóng phản ứng mạnh, đặc biệt từ giới trẻ. Nhưng nguyên nhân sâu hơn còn liên quan đến tham nhũng, bất bình đẳng và cơ hội việc làm cho thanh niên.
Điều này cho thấy không nên nói đơn giản:
“Mạng xã hội gây ra biểu tình.”
Chính xác hơn phải nói:
Mạng xã hội có khả năng biến một sự bất mãn đang tồn tại thành một phong trào có khả năng kết nối và lan truyền rất nhanh.
Nếu trong xã hội không có bất mãn, livestream khó tạo ra một phong trào lớn.
Nhưng nếu bất mãn đã tồn tại, livestream có thể trở thành chất xúc tác.
9. Iran còn cho thấy một điều đặc biệt: tại sao chính quyền lại quan tâm đến Internet?
Trong các cuộc biểu tình tại Iran cuối năm 2025 và đầu năm 2026, Reuters ghi nhận nhiều video về các cuộc tập trung và đụng độ được đưa lên mạng xã hội, trong khi chính quyền thực hiện các biện pháp cắt Internet trên diện rộng.
Đây là một ví dụ rất đáng chú ý.
Nếu Internet chỉ là nơi giải trí, việc cắt Internet trong một cuộc khủng hoảng chính trị sẽ không có tác dụng đáng kể.
Nhưng Internet có thể làm được ít nhất ba việc:
1. Truyền thông tin
“Chuyện gì đang xảy ra?”
2. Tạo nhận thức về quy mô
“Có bao nhiêu người đang tham gia?”
3. Phối hợp
“Những người khác đang ở đâu và đang làm gì?”
Và livestream đặc biệt mạnh ở cả ba yếu tố.
10. Livestream có thể tạo ra “ảo giác về quy mô”
Đây là một hiện tượng rất đáng nghiên cứu.
Giả sử một livestream có 500.000 lượt xem.
Người xem có thể cảm thấy:
“Cả xã hội đang quan tâm.”
Nhưng 500.000 lượt xem không có nghĩa là 500.000 người đồng ý.
Trong số đó có thể có:
- người ủng hộ;
- người phản đối;
- người tò mò;
- người xem để giải trí;
- người muốn kiểm chứng;
- người xem vì thuật toán đề xuất.
Tuy nhiên, giao diện mạng xã hội thường khiến tất cả họ xuất hiện như một đám đông duy nhất.
Đó là lý do số lượt xem có thể trở thành một dạng quyền lực tâm lý.
11. Một người có thể trở thành “người dẫn dắt dư luận” mà không cần chức danh
Trước thời đại Internet, muốn ảnh hưởng đến hàng triệu người thường cần:
- một tờ báo;
- một đài truyền hình;
- một tổ chức;
- một chức vụ chính trị;
- một cơ quan truyền thông.
Ngày nay, một cá nhân có thể xây dựng cộng đồng riêng.
Nếu người đó có:
Uy tín cá nhân + lượng người theo dõi + khả năng kể chuyện + khả năng livestream
thì họ có thể trở thành một trung tâm quyền lực truyền thông cá nhân.
Điều này làm thay đổi cấu trúc truyền thông.
Ngày trước:
Cơ quan truyền thông → công chúng
Ngày nay:
Cá nhân → cộng đồng → công chúng
Thậm chí:
Cá nhân → cộng đồng → truyền thông chính thống → chính quyền
Một livestream đủ lớn có thể khiến các cơ quan truyền thông phải đưa tin về chính livestream đó.
Khi ấy, người livestream không còn chỉ là người tạo nội dung.
Họ đã trở thành nguồn tạo ra sự kiện truyền thông.
12. Nhưng quyền lực này không đồng nghĩa với quyền xác định sự thật
Đây là ranh giới quan trọng nhất.
Có ba thứ hoàn toàn khác nhau:
Thứ nhất: Thu hút sự chú ý
Một người có thể rất giỏi làm việc này.
Thứ hai: Thuyết phục đám đông
Một người có thể rất giỏi kể chuyện, tạo cảm xúc và xây dựng cộng đồng.
Thứ ba: Chứng minh sự thật
Đây lại là một vấn đề hoàn toàn khác.
Một người có thể cực kỳ giỏi hai việc đầu nhưng không có đủ chứng cứ cho việc thứ ba.
Vì vậy:
Khả năng thuyết phục không phải là bằng chứng.
Và:
Số lượng người tin không phải là sự thật pháp lý.
13. Vì sao con người dễ bị cuốn vào đám đông?
Có một số cơ chế tâm lý quan trọng.
1. Social proof – bằng chứng xã hội
“Người khác cũng tin.”
2. Confirmation bias – thiên kiến xác nhận
Con người dễ tiếp nhận thông tin phù hợp với điều mình đã tin từ trước.
3. Emotional contagion – lây lan cảm xúc
Một người phẫn nộ có thể khiến hàng nghìn người cùng phẫn nộ.
4. Group polarization – phân cực nhóm
Một nhóm những người vốn đã có cùng quan điểm có thể dần trở nên cực đoan hơn sau khi liên tục tương tác với nhau.
5. Deindividuation – giảm cảm giác trách nhiệm cá nhân
Một người bình thường có thể không dám xúc phạm ai ngoài đời, nhưng khi hòa vào hàng nghìn bình luận trên mạng, cảm giác trách nhiệm cá nhân có thể giảm xuống.
Kết hợp tất cả những yếu tố này, livestream có khả năng biến:
cảm xúc của một cá nhân
thành:
cảm xúc của một cộng đồng.
14. Điều đáng sợ nhất không phải là “tin giả”
Nhiều người nghĩ vấn đề lớn nhất của mạng xã hội là tin giả.
Nhưng vấn đề sâu hơn là:
Thông tin chưa được kiểm chứng có thể được lan truyền với tốc độ của thông tin đã được kiểm chứng.
Trong hệ thống truyền thông truyền thống, một thông tin thường phải trải qua nhiều lớp:
phóng viên → biên tập → tòa soạn → xuất bản.
Trong livestream:
suy nghĩ → nói → hàng trăm nghìn người nghe.
Không có “nút kiểm duyệt” nằm giữa người phát và đám đông.
Điều này tạo ra sự tự do rất lớn.
Nhưng tự do truyền thông càng lớn thì trách nhiệm của người phát càng lớn.
15. Một xã hội hiện đại phải giải quyết bài toán rất khó này
Chúng ta muốn có:
Tự do ngôn luận
nhưng đồng thời cần:
bảo vệ danh dự, quyền riêng tư và quyền được coi là vô tội của người khác.
Chúng ta muốn:
người dân có quyền tố giác sai phạm
nhưng không muốn:
đám đông trở thành tòa án.
Chúng ta muốn:
mạng xã hội phát hiện vấn đề mà báo chí hoặc cơ quan chức năng chưa phát hiện
nhưng không muốn:
một cáo buộc chưa được chứng minh trở thành bản án của dư luận.
Đây là một bài toán rất khó.
16. Livestream có thể là “hệ thống cảnh báo sớm” của xã hội
Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu chỉ nhìn livestream như một mối nguy.
Nó cũng có mặt tích cực rất lớn.
Một người dân có thể livestream:
- một hành vi sai trái;
- một vụ việc bất thường;
- một sự cố;
- một vấn đề môi trường;
- một hành vi tham nhũng;
- một sự việc mà truyền thông chưa biết.
Nhờ đó, xã hội có thể biết đến một vấn đề nhanh hơn.
Livestream có thể đóng vai trò:
camera xã hội theo thời gian thực.
Vấn đề không nằm ở việc có livestream hay không.
Vấn đề nằm ở việc xã hội xử lý thông tin từ livestream như thế nào.
17. Cách tiếp cận đúng: “livestream là tín hiệu, không phải phán quyết”
Đây có thể là nguyên tắc quan trọng nhất.
Khi xem một livestream tố cáo một người, chúng ta nên coi nó là:
Một nguồn thông tin cần kiểm chứng.
Không phải:
Một bản án.
Quy trình lý tưởng phải là:
Livestream → thông tin ban đầu → kiểm chứng → chứng cứ → cơ quan có thẩm quyền → kết luận.
Thay vì:
Livestream → đám đông phẫn nộ → kết luận → tấn công người bị cáo buộc.
Nếu đảo ngược hai quy trình này, sức mạnh của cộng đồng có thể trở thành sức ép bất công lên cá nhân.
18. Tương lai sẽ còn mạnh hơn livestream hiện nay
Livestream hiện tại mới chỉ là bước đầu.
Trong tương lai, AI sẽ khiến tốc độ khuếch đại còn nhanh hơn.
Một livestream có thể được:
- tự động chuyển thành hàng chục video ngắn;
- dịch sang nhiều ngôn ngữ;
- tạo phụ đề;
- tóm tắt;
- tạo tiêu đề;
- phân tích;
- cắt những đoạn gây tranh cãi;
- phân phối lại trên nhiều nền tảng.
Một người nói trong một giờ có thể tạo ra hàng trăm đơn vị nội dung.
Điều này khiến một cá nhân có khả năng tạo ảnh hưởng tương đương một hệ thống truyền thông nhỏ.
Nhưng đồng thời, AI cũng làm vấn đề phức tạp hơn:
Video giả, giọng nói giả, hình ảnh giả và nội dung được cắt ghép có thể khiến người xem khó phân biệt đâu là sự kiện thật.
Khi đó, kỹ năng quan trọng nhất của người dùng Internet sẽ không còn đơn giản là:
“Biết tìm thông tin.”
Mà phải là:
“Biết kiểm chứng thông tin.”
19. Bài học quan trọng đối với người xem
Khi gặp một livestream gây tranh cãi, có thể tự hỏi năm câu:
1. Người này đang đưa ra sự kiện hay cáo buộc?
2. Họ đưa ra bằng chứng gốc hay chỉ kể lại?
3. Có nguồn độc lập nào xác nhận không?
4. Người bị cáo buộc đã có cơ hội phản hồi chưa?
5. Đây là kết luận pháp lý hay chỉ là quan điểm của người livestream?
Chỉ năm câu hỏi này đã giúp giảm đáng kể nguy cơ bị cuốn vào tâm lý đám đông.
20. Kết luận: Livestream đang tạo ra một dạng quyền lực mới
Livestream không đơn thuần là một công nghệ truyền hình trực tiếp.
Nó là sự kết hợp của:
Truyền thông + cộng đồng + thuật toán + cảm xúc + tương tác thời gian thực.
Chính sự kết hợp đó tạo ra sức mạnh đặc biệt.
Một người có thể nói.
Hàng trăm nghìn người có thể nghe.
Hàng chục nghìn người có thể bình luận.
Hàng triệu người khác có thể xem lại.
Và một sự kiện trên mạng có thể chuyển thành hành động ngoài đời.
Đó là lý do từ những cuộc tranh cãi của các cá nhân cho đến những phong trào xã hội lớn, livestream ngày càng trở thành một lực lượng không thể bỏ qua.
Nhưng quyền lực đó có hai mặt.
Nó có thể giúp xã hội phát hiện vấn đề mà trước đây không ai nhìn thấy.
Nó cũng có thể biến một cáo buộc chưa được chứng minh thành một “sự thật” trong mắt hàng triệu người.
Vì vậy, vấn đề của thời đại livestream không phải là:
“Có nên cho mọi người livestream hay không?”
Mà là:
“Làm thế nào để một xã hội có thể tận dụng sức mạnh của livestream mà không biến đám đông thành tòa án?”
Đó có lẽ sẽ là một trong những câu hỏi quan trọng nhất của truyền thông và xã hội trong thời đại Internet.
Bởi vì ngày nay, quyền lực truyền thông không còn chỉ nằm trong tay các cơ quan báo chí hay các tổ chức lớn. Nó có thể nằm trong tay bất kỳ cá nhân nào có một chiếc điện thoại, một kết nối Internet và khả năng khiến người khác lắng nghe.
